Zangmagie: ontdek je ongekende vocale mogelijkheden

Foto: ben je een Porsche of een Opel?

Er zijn weinig dingen zo heerlijk en bevrijdend als zingen. Iedereen die van zingen houdt kent de voordelen ervan uit eigen ervaring: het geeft energie, is goed voor het immuunsysteem, werkt ontgiftend, en it lifts you up, ofwel het verheft je. Na zingen voel je je een ander mens. Zingen helpt je om emoties een plek te geven, angst te verdrijven, geblokkeerde energie weer te laten stromen en het kan zelfs de atmosfeer in en om je heen transformeren. Zingen is in één woord magisch.

De magische kant van zingen is langzaam naar de achtergrond geraakt: we zijn steeds technischer naar zingen gaan kijken. Dit komt mede doordat de laatste decennia baanbrekend werk is verricht op vocaal gebied. Ons vocale instrument is tot in detail in kaart gebracht en we hebben geweldige tools tot onze beschikking gekregen om meer uit onze stem te halen. Denk aan de CVT techniek, E-still Voice Training, de Lichtenberger methode en meest recent het Nederlandse Universal Voice Systeem. Een goede zangtechniek is nu (gelukkig) voor iedereen toegankelijk.

Maar zingen gaat niet alleen over techniek. Hoeveel zangles je ook hebt gehad, het is geen garantie dat je een geweldige vocalist wordt die het publiek tot tranen beroerd. Net zoals niet in elke voetballer in de F’jes een Ronaldo of Marco van Basten schuilt, zo wordt niet iedereen automatisch na 10.000 zangvlieguren een Pavarotti of een Christina Aquilera. Maar dat hoeft ook niet. Waar wel iedere vocalist naar verlangt is het maximale uit zijn of haar stem te halen, zo vrij mogelijk te zingen en zo diep mogelijk te raken, zowel jezelf als anderen. Hoe heerlijk is het als je ontroert raakt van je eigen stem? Als jij geëmotioneerd raakt van je eigen stem kun je er zeker van zijn dat je anderen ook raakt. Je publiek ontroeren gaat niet over perfecte techniek en perfecte noten, maar vooral over het over kunnen brengen van emoties, anderen op jou mee laten resoneren. Een valse noot op zijn tijd kan heel ontroerend zijn. En hoe fijn zou het zijn als je altijd en overal net zo vrij kunt zingen als onder de douche? Of net zo ongeremd als met teveel wijntjes op in een karaokebar in een vreemd land waar niemand je kent?

Zangmagie is een andere manier van kijken naar zingen en de stem. De stem kan niet los worden gezien van de persoon van wie de stem is: ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Zie het als een auto en zijn bestuurder. Stel dat je als coureur een snelle tijd wil afleggen op het circuit van Zandvoort, met welke auto ga je dan beter presteren: een Porsche of een Opel Cadet? 

Iedereen opteert gelijk voor de Porsche, maar de vraag of de Porsche daadwerkelijk sneller gaat rijden hangt van meer dingen af dan puur technische zaken zoals PK’s en aerodynamica. De identiteit van de rijder, zijn persoonlijkheid, temperament, issues en angsten zijn mede bepalend voor de prestaties van de auto. Zet iemand met een coureurs-mentaliteit die geen angst heeft om uit de bocht te vliegen en er van geniet om het gaspedaal flink in te trappen in een Opel. En zet een behoedzame stadsrijder, het type dat netjes en voorzichtig binnen de lijntjes kleurt in een Porsche. Het zou zo maar kunnen dat de Opel de Porsche er finaal uitsjeest. Het is tenslotte ook niet zo dat als Max Verstappen een kampioensrit heeft gereden in auto X, de volgende persoon die in auto  X stapt dezelfde tijd haalt.

Stel je nou voor dat jouw instrument een Porsche is, maar de handrem staat erop, hoe goed denk je dat je gaat presteren op het racecircuit? Veel vocalisten neigen naar perfectionisme en kunnen behoorlijk neurotisch zijn als het gaat om hun stem. Dit is de figuurlijke handrem.  In tegenstelling tot de ziel who doesn’t give a shit en gewoon lekker wil zingen, vrij en als een vogel over de wolken wil zweven en zijn innerlijke rijkdommen wil delen met de wereld. Herken je die twee verschillende stromingen in jezelf en het conflict dat het met zich meebrengt?

Zangmagie gaat niet alleen aan de slag met jouw instrument in de meest brede zin van het woord, maar ook met de bestuurder. Het gaat over de psychologische, energetische en spirituele kant van zingen. Na jarenlang geven van zangcoaching en stemexpressie, waarin ik honderden mensen heb gecoached op het gebied van zingen, heb ik keer op keer weer gezien dat je pas echt het optimale uit je stem kunt halen als je het optimale uit jezelf kunt halen. Iedere keer dat je een stap maakt in je persoonlijke ontwikkeling, verandert er ook iets in je stem: wordt hij vrijer, krijg je meer bereik, komen er frequenties bij en lukt het om met meer gevoel, energie en/of power te zingen.

Een zangmagiër is iemand die én goed weet hoe zijn instrument werkt (zangtechniek), maar die ook Zelf meester is over zijn instrument. Ik schrijf met opzet Zelf met een hoofdletter. Zelf is je ziel, je bron, je hart, je kern of hoe je het ook wilt noemen. Als je zingt vanuit je ziel, vanuit je hart, is er vrijheid, energie, grootsheid, ruimte, bezieling, charisma en gelukzaligheid. De andere zelf met kleine letter is je persoonlijkheid, het setje programmeringen en overtuigingen waarmee je je identificeert en wat primair als doel heeft om je te beschermen. Hans Knibbe geeft de persoonlijkheid de toepasselijke titel ‘ik-kramp’. Als je zingt vanuit je persoonlijkheid is er altijd een zekere mate van ‘kramp’ in het spel. Je instrument verkrampt, je energie blokkeert, je licht dooft (daar gaat je charisma), de handrem gaat erop en de coureursmind maakt plek voor de voorzichtige stadsrijder. Want o wee als je gezichtsverlies lijdt, als je voor aap staat, als andere mensen denken dat je jezelf geweldig vindt…

Wanneer is zangmagie iets voor jou?

  • Als je meer uit jezelf en je stem wilt halen
  • Als je vanuit je hart/ziel wilt zingen
  • Als je meer impact wilt hebben met je stem
  • Als je op zoek bent naar die magic touch, het vermogen te raken en te ontroeren met je stem
  • Als je vastloopt en/of gen vooruitgang merkt in je stemontwikkeling
  • Als je alles al gezien en gedaan hebt op zanggebied maar nog steeds het idee hebt dat er nog meer uit je stem te halen is. Of als je nieuwsgierig bent naar of dat zo is
  • Als je toe bent aan nieuwe uitdagingen op zanggebied
  • Als je zonder stress wilt zingen
  • Als je zangcoach bent en meer tools wilt hebben om leerlingen die vastlopen in hun vocale ontwikkeling te begeleiden
  • Als het woord zangmagiër resoneert en je er meer over wilt weten.

Dus fasten your seatbelt en ga mee op avontuur naar je ongekende vocale mogelijkheden….

Houd je stem jong en vitaal

Zingen is niet alleen iets van je stembanden; ook je lijf is belangrijk. Je lichaam is je instrument en dat moet in goede conditie zijn. Je hebt een fit en vitaal lichaam nodig om alles uit je stem te kunnen halen, volume te maken en goed te kunnen uithalen. Denk aan het lijf van Pink in deze videoclip: aan die kracht, souplesse en uithoudingsvermogen.

 

Ook je organen spelen een belangrijke rol. Als je lever of milt bijvoorbeeld slechter functioneren hebben, mis je de energie in je stem. Ook je klankkleur wordt minder helder. Dat is ook de reden dat je vaak aan eens stem kunt horen of iemand van oudere leeftijd is: als de orgaankracht minder wordt, klinkt de stem minder energiek en helder en vaak komt er een kraakje in.

Als je zingen echt serieus neemt en je de houdbaarheidsdatum van je stem wilt vergroten, moet je dezelfde discipline in acht nemen als topsporters. Zowel qua beweging als leef- en eetgewoonten. Daarmee voorkom je dat je rond je veertigste alle nummers een stuk lager moet zingen en je bepaalde uithalen niet  meer kunt.

Hou je niet van sporten of is het te zwaar voor je? Geen nood. Yoga werkt perfect. Met Yoga kun je de benodigde spierkracht en uithoudingsvermogen opbouwen. Yoga heeft trouwens nog een voordeel. De yogi Vivekananda (1863-1902) schreef: ” Zodanig is de kracht van yoga dat zelfs heel weinig ervan veel voordeel geeft […]. Een gezond uiterlijk zal één van de eerste tekenen zijn en een mooie stem. Gebreken in de stem zullen veranderen”.

Zingen zonder handrem: “schijt aan de buren”

Uit volle borst zingen, fully selfexpressed, zonder je druk te maken wat anderen ervan vinden. Dat kan alleen als we het overleefmechanisme uit de oertijd kunnen tackelen waardoor we verstijven. Als we de figuurlijke handrem eraf halen. Als je dat voor elkaar krijgt gebeuren er wonderlijke dingen met je stem én performance.

schijt aan de buren

Niks lekkerder dan helemaal los gaan op het podium. Fully selfexpressed jezelf uiten in zang en beweging. Zonder na te denken wat anderen ervan vinden. Met de innerlijke attitude van schijt aan de buren. Het lijkt zo vanzelfsprekend als je het kunt. Maar mijn leerlingen herinneren mij aan waar ik zelf vandaan kom….

Ik was dertien toen mijn moeder vroeg of ik voor de verjaardagsvisite wilde zingen. Dat durfde ik alleen als ik de spelregels mocht bepalen. Ik zou in de gang zingen met de deur open, niet zichtbaar voor het publiek in de woonkamer. Als ik klaar was moest iedereen doen alsof er niks was gebeurd. Niet klappen, geen complimentjes, niks. Gewoon met een uitgestreken gezicht verder nippen aan het borrelglas. Zingen als iedereen naar mij aan het kijken was vond ik  te bedreigend, voelde te kwetsbaar.

Jaren later kreeg ik tijdens mijn studie de kans om in de studentenband te zingen. Doodeng vond ik het. Maar de pijn van een gemiste kans was nét iets groter dan mijn angst. Op het podium verschool ik mij het liefst achter de boomlange zanger die leek te bulken van zelfvertrouwen. En altijd het commentaar van de geluidsman dat ik harder in de microfoon moest zingen: zelfs met de volumeknoppen vol open was ik amper te horen…

Had ik niet het vermogen hard te zingen? Was ik zo schuchter? Ja en nee. Ik stond op de figuurlijke handrem. Altijd was mijn overactieve mind aan het werk om mij te behoeden voor het gevaar van mijn soortgenoten. Bezig met wat anderen van mij zouden vinden. Als ze maar niet dachten dat ik mijzelf heel goed vond, dat ik arrogant was. Als ik maar niet te veel op zou vallen. Niets bedreigender dan de scherpe tong van soortgenoten. Niets meer vernederend dan hun hoongelach of spottende blik.

De innerlijke dialoog met gevleugelde uitspraken van mijn ouders als “Denk aan de buren” en “Doe maar normaal dan doe je al gek genoeg” trokken de handrem nog strakker aan.

Als je op de handrem staat kun je je niet vrijelijk uiten of bewegen. Je hebt een overactieve mind en leeft met een ondertoon van angst. Het is alsof je verkrampt, met samengeknepen billen door het leven gaat. Deze staat van zijn is een ‘freeze’, een verstijving. Het is een overlevingsmechanismen vanuit de oertijd. Als een bedreigende situatie zich voordoet nemen onze reflexen het over. We hebben dan drie opties:  vechten, vluchten of verstijven.

Deze reflexen houden ons uit de maag van hongerige beren en tijgers. Als je je vijand niet meer kunt ontwijken door te vluchten en niet kunt verslaan door te vechten, heb je nog een andere optie: je voor dood houden, ofwel bevriezen. Anno 2016 zijn er geen beren en tijgers meer, behalve in de dierentuin. Wij hebben nu hele andere bedreigingen of stressbronnen. Zoals deadlines op school of werk en de angst om er niet bij te horen, buitengesloten te worden. Vechten en vluchten doen we niet zo veel, althans, niet in de praktijk. In ons hoofd des te meer. En we verstijven.

Als je natuurdocumentaires bekijkt zie je dat dieren een handig mechanisme hebben om uit hun freeze te komen: ze gaan net zo lang trillen en schudden tot de energie weer helemaal stroomt. Mensen hebben geen automatische ontfreezer. Als we eenmaal in een freeze zitten, worden we door een  overactieve mind meestal gegijzeld in deze stand. En als het maar lang genoeg duurt wordt het vanzelf onze nieuwe status quo.

Tot we het zat zijn. We genoeg hebben van op de handrem leven. Omdat we vrij willen zijn. Ons willen uiten. De energie weer willen voelen stromen. Uit volle borst zingen, dansen en lachen. Met schijt aan de buren. We leven nu en het is te vroeg om al met één been in het graf te staan. Ons al een beetje voor dood te houden om geen prooi te zijn.

De freeze of verstijvingsmodus is niet zo 1,2,3 uit een vocalist gehaald. In de pubertijd is de freezemodus zelfs eerder regel dan uitzondering. Maar ook veel volwassenen leven met een aangetrokken handrem. De anti-freeze is een combinatie van bewegen (denk aan het schudden van dieren), diep doorademen en zuchten en het dresseren van de overactieve mind. Ook bepaalde NLP-technieken kunnen behulpzaam zijn.

Maar als de handrem er eenmaal af is en je schijt kunt hebben aan de buren, dan gebeuren er wonderlijke dingen met je stem én performance!

Meer weten? Kom eens langs voor een gratis proefles.

 

 

Ik ga voor vals

Valse noten: veel vocalisten vinden ze enger dan spinnen, muizen of een verlaten kerkhof bij volle maan om 12 uur ’s nachts. Ten onrechte. Een valse noot, of een paar exemplaren, is niet de graadmeter voor de kwaliteit van een optreden. Er zijn zoveel meer factoren die bepalen of een optreden top was of niet. Zong je vol overtuiging, met hart en ziel? Was je volledig selfexpressed? Wist je het publiek te boeien? In dat geval is een valse noot hier en daar echt geen probleem. Want je raakte en boeide. Met je hart, kwetsbaarheid, overgave en passie.

Een loepzuiver optreden zonder zelfexpressie en zonder dat je ziel er in ligt. De ene ellips komt er nog zuiverder uit dan de ander uithaal. De toehoorder staat vol respect te kijken naar de stembandengymnastiek. Maar geraakt? Nee, dat is hij niet.

Doe mij dan maar een vocalist die met ziel, zaligheid en passie staat te zingen. Die hier en daar eens uit de bocht vliegt, maar wat raakt. Die het publiek weet te boeien. Dat is waar muziek uiteindelijk over gaat: dat je anderen kunt raken, beroeren met je stem.

De fixatie op zuivere noten en de angst voor valse noten: bij een groot deel van mijn leerlingen ben ik veel tijd kwijt aan het dresseren van de overactieve mind. Ze zijn zó bang voor die ene valse noot, aangewakkerd door hun eigen perfectionisme of dat van de mensen om hen heen, dat het ten koste gaat van hun vermogen tot zelfexpressie.

Maar je kunt niet volledig selfexpressed zijn als je mind continu de handrem aantrekt. Je kunt niet vanuit je hart zingen terwijl je interne sportcommentator alles wat je doet van commentaar voorziet. En is het een positieve sportcommentator, dan is het nog tot daar aan toe. Maar hij is meestal negatief, een azijnpisser, vol twijfel en negativiteit. Altijd aan het vergelijken, waarbij jij aan het kortste eind trekt. Aan het negatieve twijfelen we geen moment: aan het positieve daarentegen altijd.

Je kunt alleen maar vanuit je hart zingen, met volledige zelfexpressie als Fikkie in zijn mandje ligt en jij de muziek aan het ervaren en beleven bent. Als alleen de observator in jou aan staat die je op het juiste moment praktische aanwijzingen geeft: “Zak bij die hoge noot door je knieën”. “Doseer hier je ademhaling zodat je bij de volgende uithaal nog voldoende adem hebt”.  De observator heeft geen mening en vergelijkt niet. Hij is als de waakvlam van de CV, die alleen aanspringt op het moment dat er warm water nodig is. Heel pragmatisch.

Dat wat je hoort bij The Voice lijkt de maatstaf geworden, de korenmaat. Maar hallo zeg, als je gaat voetballen begin je toch ook bij de F’jes? We gaan de F’jes toch ook niet beoordelen alsof ze in de eredivisie spelen? Kunnen we niet gewoon met zijn allen genieten van muziek? En van het ontluikende talent, dat zich een weg naar boven baant, worstelt en als diamant steeds verder geslepen wordt in de praktijk? Door vooral te doen en zichzelf in alle kwetsbaarheid open en bloot te geven?

De nationale beoordeelcultuur, aangewakkerd door programma’s als The Voice, is koren op de molen van onze interne sportcommentator. Maar één van de belangrijkste stappen die een vocalist te zetten heeft is de zanikende sportcommentator te vervangen door de meningsloze observator. Deze laatste constateert een valse noot maar vindt er niks van.

“Merk alles op en vind er niks van”, dat is de meditatieve grondhouding. Ik moedig leerlingen altijd aan iets op het gebied van mindfulness of meditatie te doen. Om de observator in zichzelf te cultiveren en de sportcommentator te neutraliseren. Ook die van de mensen om hen heen. Want wat je ook doet, iedereen vindt er altijd iets van. Ik zeg daarom altijd gekscherend: als ze gaan zaniken over wat je aan had op het podium of hoe je haar zat, dan weet je dat je goed hebt gezongen.

En die valse noot, die wordt je echt wel vergeven als jij met plezier op het podium staat en muziek bént. Als je vanuit je hart en ziel performt en raakt. Ik zal je één geheim vertellen: als jij je toehoorders weet te raken met je performance, dan zitten ze in hun hart. Het is hart aan en mind uit, of hart uit en mind aan. En als ze in hun hart zitten, staat de sportcommentator uit. Die valse noot wordt dan óf niet gehoord, of er is niemand die er iets van vindt.

Dus zing, uit volle borst, met heel je ziel en zaligheid en wees niet te bang voor die valse noot. Want, zoals mijn zangjuf Setske Mostaert zei ‘techniek en gevoel heet samen zingen’.

 

 

 

 

Het lichaam als muziekinstrument

Om muziek te maken heb je een instrument nodig. Voor een zanger of zangeres is dat instrument het eigen lichaam. Een muziekinstrument  kun je in de winkel kopen en soms zelf maken. Maar als vocalist moet je het doen met het instrument dat je bij je geboorte hebt meegekregen. Je hebt geen keuze gehad in vorm, klankkleur of grootte, althans niet op dit aardse niveau. En als er iets stuk aan is kun je niet naar de winkel gaan om een nieuw onderdeeltje aan te schaffen. Of als het niet meer bevalt, een ander exemplaar aanschaffen. Je zult het écht moeten doen met dat éne instrument, tot je er letterlijk dood bij neervalt.

cellolichaam

Een overeenkomst tussen een muziekinstrument en het instrument van de vocalist, het lichaam, is dat je er goed voor moet zorgen. Een cellist bijvoorbeeld zal de luchtvochtigheid van de standplaats van de cello nauwgezet in de gaten houden om te voorkomen dat het hout uitdroogt, gaat kromtrekken of zelfs scheuren. En zal altijd zorgen voor een goede flightcase of hoes om de cello in te vervoeren zodat deze niet beschadigd. Veel vocalisten gaan lang niet zo nauwkeurig om met hun zeer kwetsbare instrument. Ze houden er vaak een ongezonde levensstijl op na met teveel stress, te weinig beweging, roken, drinken en/of ongezonde voeding. Velen vervoeren figuurlijk gezien hun kostbare stadivarius zonder koffer en laten hun elektrische piano in de regen staan.  En verwachten vervolgens toch een topprestatie. Maar zo werkt het meestal niet, of in ieder geval niet voor lang. Zingen is topsport en vraagt een lichaam dat in goede conditie is. En het vereist minstens net zoveel kennis en beheersing van het ‘instrument’ als dat een jocky in de paardensport het paard moet kennen en beheersen voor het het goed kan berijden en er samen mee tot buitengewone prestaties kan komen.

jockey_horse_jump

Zingen is te vergelijken met paardrijden. Alleen moet een vocalist niet één enkel paard zien te beheersen, namelijk het lichaam, maar ook zijn emotiepaard en denkpaard moeten onder controle zijn. Want ga maar eens zingen met een overactief denken: het komt niet over. En als het emotiepaard niet goed wordt beheerst, heb je kans teveel door emoties te worden meegesleept tijdens het zingen. Als het emoties zijn die horen bij het vertolken van het nummer is het meestal niet zo een probleem: iemand die tranen in de ogen krijgt van het verdrietig nummer is nog wel charmant. Maar als het gevoelens van angst of stress betreft dan is het wel een probleem, want dat zijn één van de grootste saboteurs van een optimale zangprestatie.

Zet een paar gitaarfreaks bij elkaar en ze weten alles over gitaren: wat goede merken zijn, welk versterkingselementje beter klinkt, wat prettige snaren zijn en zelfs welke dikte een plectrum moet hebben. Alles om samen met het instrument tot een optimale prestatie te komen. Zet een paar vocalisten bij elkaar en ze weten vaak verbazingwekkend weinig over hun instrument. En dat terwijl er geen complexer en gevoeliger en kwetsbaarder instrument is als het lichaam.

De vermogens en prestaties van het lichaam als instrument worden sterk beïnvloed door onder andere de gezondheid, de vitaliteit, gemoedstoestand en het stresslevel. Maar ook de mate van lichaamsbewustzijn en het beheersen van de gedachten en gevoelens spelen een belangrijke rol bij het zingen.

Een instrumentalist kan emotie laten doorklinken in zijn spel. Een vocalist IS zijn eigen instrument.  Zoals de ogen de spiegels van de ziel zijn, zo is de stem de spiegel van de persoonlijkheid, het body-mind systeem. Alles klinkt door in je stem: je emotionele gesteldheid (verdriet, irritatie, boosheid, blijdschap, opluchting, enthousiasme), ziekte,  gebrek aan vitaliteit (wat weer te maken heeft met de werking van de organen), gejaagdheid, stress, ontspanning etc.

Een vocalist zal zijn eigen instrument moeten leren kennen en beheersen, teneinde tot een betere zangprestatie te komen. Het instrument omvat niet alleen de stembanden, maar het gehele lichaam en ook de gevoelens en gedachten.

Je stem en muzikaliteit moeten gedragen worden door je lichaam en de vrijheid krijgen van je mind om het volledige potentiaal van je stem te kunnen benutten.” – Judith Jobse

alanis Morissette