Giftige communicatie

Giftige communicatie is communiceren op een manier die een relatie schade doet, vaak op een hele subtiele manier. Giftige communicatiemethoden zijn de ander foutmaken, gelijk willen hebben, diskwalificeren, jezelf rechtvaardigen en non-verbale gifpijlen afvuren. Giftige communicatie is als een sluipgif: de relationele atmosfeer wordt steeds toxischer en de afstand tussen jou en de ander steeds groter. Giftige communicatie kent geen winnaars alleen verliezers. Het gaat ten koste van intimiteit, geluk, creativiteit en zelfexpressie. Maar er is ook een way-out. Zelfs de meest toxische atmosfeer kan gezuiverd worden en voor dood achtergelaten relaties kunnen weer opbloeien als het gif uit de communicatie wordt gehaald

“Ieder probleem is een communicatieprobleem’ zei Hein Heijen, psycholoog en o.a. oprichter van de Academie voor gedragskennis tijdens de les. Dat was in 2001. Ik vond dat toen een nogal grote uitspraak. Twee echtscheidingen en twee kinderen die de middelbare school hebben doorlopen verder weet ik dat hij gelijk heeft.  Ik heb relaties op de klippen zien lopen van mensen die een perfecte match waren. De spanning in leuke gezinnen zo hoog op zien lopen dat het relationeel een puinhoop werd toen de kinderen pubers werden. Waardevolle vriendschappen na jaren stuk zien lopen. En mensen met de beste intenties en honger naar contact eenzaam zien eindigen. In al deze situaties was communicatie het keywoord, of beter gezegd giftige communicatie.

Giftige communicatie

Wat is giftige communicatie? Giftige communicatie is communiceren op een manier die de relatie schade doet, vaak op een hele subtiele manier. Het is een soort van sluipgif: het zorgt ervoor dat de relationele atmosfeer langzaam vergiftigt, steeds negatiever wordt. Iedereen weet dat woorden pijn kunnen doen. Als iemand je openlijk voor klootzak uitscheldt of bij de minste of geringste onbenulligheid een woedeaanval krijgt, dan is het heel helder dat dat de relatie ondermijnt. Giftige communicatie daarentegen is dusdanig subtiel, dat veel mensen niet eens in de gaten hebben dat er sprake is van giftige communicatie. Voor velen is het een normale manier van communiceren en ze hebben er geen notie van dat ze daarmee hun eigen relaties en geluk ondermijnen.

5 manieren van giftig communiceren

1. De ander foutmaken

De ander foutmaken kan op vele manieren. .Je kunt met grote ogen en een verbaasde toon in je stem tegen de ander zeggen: ‘Dat valt me echt heel erg tegen van je, hoe heb je dat nou kunnen doen?.’ Of met een verwijtende toon ‘Waarom heb je dat nog niet gedaan, ik had je wel hoger ingeschat.’ Je kunt iemand voor lul zetten op een feestje door een fout zogenaamd met een grapje groot uit te meten in gezelschap.  Of een zeer oncharmante foto van je vriendin op facebook zetten. Zogenaamd lollig bedoelt, maar de ander schaamt zich rot.

De ander foutmaken is een hele subtiele manier van manipulatie. Het doel is te zorgen dat de ander zich schuldig voelt, schaamt of zich heel klein voelt. Op korte termijn werkt het misschien prima om je punt te maken of je zin te krijgen, maar op langere termijn werkt het ondermijnend.  Een primaire fysieke reactie op foutmaken is verkramping. Ongeluk voelt als een verkramping, geluk daarentegen als een expansie. Als iemand je vaak genoeg laat verkrampen dan ga je contact met de ander associëren met je niet prettig voelen, met ongelukkig zijn.   Niemand wil lang in de buurt zijn van iemand die je continue laat verkrampen, die je het gevoel geeft dat je een oen bent die het nooit goed genoeg kan doen. Je kunt er een schildje tegen opbouwen of denktrucjes aanleren om jezelf snel uit de verkramping te krijgen, de ander ontlopen of het gevecht aangaan. Maar uiteindelijk is er maar één grote verliezer: de intimiteit. De ander foutmaken schept afstand. Je wilt jezelf kunnen zijn bij de ander en fouten maken hoort daarbij.

2, Diskwalificeren

De ander diskwalificeren is een hele effectieve methode om de ander buitenspel te zetten. Je hoeft wat iemand denkt of voelt niet serieus te nemen als je hem bestempelt als te jong, te onervaren, te dom. Er zijn 1001 redenen om iemand te diskwalificeren. Van haarkleur, IQ en sexe tot aan geloof en ras. In het dagelijks leven diskwalificeren we elkaar massaal. Degene die diskwalificeert plaatst zichzelf boven de ander. Diskwalificeren is een prima manier om de communicatiedeur voor iemands neus dicht te gooien. Om niks te hoeven met de kritiek of de zorg van de ander. Het maakt je een soort van onaantastbaar. Degene die gediskwalificeerd wordt voelt zich daarentegen niet gehoord en/of niet serieus genomen. Gelijkwaardigheid en elkaar serieus nemen zijn belangrijke voorwaarden voor een goede communicatie.

Diskwalificeren kan heel subtiel. Ik had een vriendin die 5 jaar ouder was dan ik. Ik keek dan ook altijd een beetje tegen haar op. Toen deze vriendin zelfdestructief gedrag begon te vertonen en ik dat heel voorzichtig ter sprake probeerde te brengen, kreeg ik van haar standaard te horen dat ik het niet goed zag, maar dat ik daar natuurlijk niks aan kon doen omdat ik een stuk jonger was en nog niet zoveel levenservaring had.  Einde discussie. Het voelde heel neerbuigend als ze zo tegen mij sprak. Uiteindelijk heeft deze vriendschap niet standgehouden omdat het gevoel van gelijkwaardigheid en openheid iedere keer dat ik gediskwalificeerd werd verder afbrokkelde.

3. Jezelf rechtvaardigen

Stel je maakt een fout. Je bent erg gestrest en let daardoor niet helemaal goed op als je de was doet. En je ziet niet dat je je partners dure witte lievelingsbroek in de wasmachine doet terwijl er nog een rood shirt in de trommel ligt. Waardoor de broek barbieroze uit de was komt. Het lijkt heel logisch om dan tegen je partner te zeggen dat je niet goed hebt opgelet en dat het je spijt. Maar niet zelden is dat niet wat er gebeurt. Als je partner na het ontdekken van de barbieroze broek met rollende ogen en sisgeluiden op je afkomt en je in een tirade ontzettend foutmaakt, heb je grote kans dat je jezelf gaat verdedigen en dus rechtvaardigen. Bijvoorbeeld door de je partner te verwijten dat je het zo druk hebt omdat je te hard moet werken voor die nieuwe f@#King auto die hij zo graag wilt. En dat je daardoor te overspannen bent om goed op te letten.

Maar ook als de ander niet de aanval inzet kan het zijn dat je jezelf rechtvaardigt en je je schuld niet helemaal neemt. Omdat er niks zo oncomfortabel is als een gevoel van schuld of schaamte: dat gevoel willen we koste wat het kost uit de weg gaan.

Fouten maken is niet erg. Wel is het belangrijk dat een fout erkent wordt eventueel met een bijbehorende sorry. Geen verhalen eromheen. Niet jezelf rechtvaardigen of de schuld deels in een ander zijn schoenen schuiven om gezichtsverlies te verminderen.  Door te erkennen maak je het compleet en kan de kwestie uit het relatieveld. Maar als  je je fout rechtvaardigt en niet volledig toe-eigent, dan blijft het als een open file op de computer in het relatieveld aanwezig. En dan kan het zijn dat je partner je na 10 jaar in een ruzie nog steeds met de barbierozebroek om de oren slaat. Niet genomen fouten blijven als negatieve energie in het relatieveld rondhangen.

4. Gelijk hebben

Je kent ze wel, mensen die hoe dan ook hun gelijk willen halen. En je het liefst nog even inwrijven hoe gelijk ze wel niet hebben (ofwel, hoe ongelijk jij hebt). Als het gelijk over duidelijk verifieerbare zaken gaat zoals de uitslag van een voetbalwedstrijd of de prijs van wasmiddel bij de Albert Hein, is het meestal niet zo een punt als de één gelijk heeft en de ander dus ongelijk. Het wordt pas een probleem als het over moeilijker te checken zaken gaat zoals wanneer twee verschillende waarheden op elkaar botsen.  Bijvoorbeeld als je ruzie krijgt over wie wanneer wat zei en de ander daar een andere versie van heeft. Of als het gaat om een afspraak die door beiden anders is geïnterpreteerd.

Als je hier uren over gaat discuzeuren, dan komt er waarschijnlijk een winnaar uit de bus. Meestal is dat degene die het beste kan argumenteren en de ander verbaal verslaat in de ring. Maar als er een winnaar is, moet er ook een verliezer zijn. En dat is precies het probleem. Want niet alleen blijft de verliezer in zijn hart soms toch overtuigt van zijn eigen gelijk, de kans dat het verlies gepaard gaat met boosheid, wrok, verdriet of zich niet gehoord voelen is levensgroot aanwezig. En dat schept afstand. Waardoor de winnaar uiteindelijk toch een beetje verliezer wordt. Je hebt je gelijk gekregen, maar je bent een stuk intimiteit en liefde kwijtgeraakt.

Discuzeuren om gelijk in moeilijk te verifiëren zaken kan de atmosfeer in een relatie behoorlijk vergiftigen. Niet alleen kan het de gemoederen behoorlijk verhitten, ook doe je er vaak nog een schepje bovenop om je punt te maken. Waarbij er niet zelden in het heetst van de strijd kwetsende dingen uit je mond rollen.

Het is goed om te weten dat er nog een andere optie is dan gelijk hebben. Als je merkt dat een discussie niet leidt tot meer helderheid en het klaren van de lucht, maar de verwarring en puinzooi alleen maar toenemen, kun je ook met elkaar afspreken to agree to disagree. Dat is een mooie afspraak om het strijdtoneel samen te kunnen verlaten en je relatieveld niet verder te vervuilen met oeverloze discussies.

Er is ook nog een andere optie. Je kent vast wel de uitspraak, wil je je geluk of je gelijk. De meest krachtige zin ooit in het kader van het laten werken van relaties hoorde ik tijdens het Landmark ForumYou have to give up your right to be right even when your right. Je moet je recht om gelijk te hebben op kunnen geven, zelfs als je gelijk hebt.  Hoe krachtig deze zin is, daar kom je pas achter als je het toe gaat passen. Het gaat over kunnen buigen voor de situatie, kunnen loslaten, je verlies kunnen nemen, zelfs als het onredelijk is. Omdat je de relatie met de ander belangrijker vindt dan verbeter vechten om eer, principekwesties, geld of spullen.

5. Nonverbale gifpijlen

Een diepe zucht, rollende ogen, een tssss of een klak met de tong. Het zijn hele effectieve manieren om op een non-verbale manier een gifpijl op de ander af te sturen door blijk te geven van je ergernis of erger nog, walging. Of even onderdrukt proesten om te laten zien dat je iets belachelijk vindt.

Voor veel mensen behoren deze non-verbale gifpijlen bij hun dagelijkse manier van communiceren. Ze snappen niet dat een ander zich hierdoor gekwetst of afgewezen kan voelen en vinden dat de ander zich maar een beetje moet ‘harden’. Maar juist dat harden is iets wat averechts werkt als het gaat om intimiteit. Liefde gedijt in een open, zachte atmosfeer.

Het kostenplaatje

Waarom is het zo belangrijk om giftige communicatie te tackelen? Omdat er alleen maar verliezers zijn.  Zeker, het levert iets op: je krijgt je gelijk, voorkomt gezichtsverlies en krijgt misschien voor elkaar dat  de ander binnen jouw denkkaders gaat leven en gewenst(er) gedrag gaat vertonen. Maar op lange termijn vergiftigt het de relationele atmosfeer en schept het afstand. Stel dat jij degene bent die giftig communiceert. Hoe goed je intenties ook zijn, hoe veel je ook voor de ander doet en over hebt, uiteindelijk verlies je steeds meer terrein in het leven van de ander. Uit angst voor een gif-injectie gaat de ander steeds meer op zijn tenen lopen. Hij laat waarschijnlijk niet meer het achterste puntje van zijn tong zien uit angst gekwetst te worden. Contact met jou kan steeds meer gaan voelen als een energydrain. Vroeg of laat gaat de ander je ontlopen of zich tegen je verzetten en niet zelden worden banden op een laag pitje gezet of zelfs verbroken. Giftige communicatie gaat ten koste van intimiteit, geluk, creativiteit en zelfexpressie.

Geweldloos communiceren

Misschien ken je iemand in je omgeving die giftig communiceert of ben jij degene die dat doet. Weten dat je het doet is stap één. Maar door te weten hoe het niet moet, weet je nog niet automatisch hoe het wel moet. Als de ander in jouw ogen een fout maakt, hoe breng je het dan ter sprake zonder  de ander fout te maken en zonder zuchtend geïrriteerd met je ogen te rollen?  Marshall B. Rosenberg heeft daar met zijn methode Geweldloze communicatie een antwoord op.  Hij geeft kant en klare tips hoe je geweldloos kunt communiceren.  Een andere methode is de Gordonmethode, die vooral heel effectief is bij verstoorde ouder-kindrelaties.

Zelfs de meest toxische atmosfeer kan gezuiverd worden en voor dood achtergelaten relaties kunnen weer opbloeien als het gif uit de communicatie wordt gehaald.  Als je leert hoe je geweldloos en respectvol met elkaar kunt communiceren.

 

Credits: met dank aan het Landmark forum

Advertenties

One thought on “Giftige communicatie”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s