Effect van emoties op stem en zang

Emoties klinken door in je stem. Als je verdrietig bent klinkt je stem zacht, gebroken, hees. Als je boos bent klinkt je stem harder en met meer kracht. Als je blij bent klinkt je stem helder en hoog. In popliedjes wordt bewust gebruik gemaakt van dit effect van emoties op de stem. Als emoties onderdrukt of niet voldoende geuit worden kan dit een negatieve invloed hebben op de stem en zelfs chronische stemproblemen veroorzaken. Het is voor een vocalist daarom belangrijk je te verdiepen in wat emoties precies zijn en welke effecten ze hebben op stem en lichaam. 

Wat zijn emoties eigenlijk? Het woord ‘emotie’ komt van het woord ‘emovre’ wat ‘dat wat mij doet voortbewegen’ betekent. Emoties veroorzaken sterke (hevige, rijke, intense) lichamelijke reacties als gevolg van hormonen die het lichaam afscheidt. Deze hormonen hebben ten doel het lichaam te activeren, te bevriezen of te de-activeren. zodat er een adequate reactie op de situatie kan plaatsvinden die belangrijk is voor onze overleving. Emoties zoals agressie, angst en geestdrift hebben van nature een actie-tendens in zich: de drang om de relatie met de buitenwereld door handelen te wijzigen.

Emoties spelen een belangrijke rol bij onze overleving, vandaar dat emoties automatische lichaamsreacties zijn, oftewel reflexen. Je kunt een emoties dan ook niet met je bewuste wil beïnvloeden. Dankzij een emotie reageer je reflexmatig; nadenken kost immers tijd en die paar tiende van een seconde kan het verschil uitmaken tussen dood of leven. Denk aan een tijger die op je afspringt: als je gaat nadenken of je nu linksaf of rechtsaf kunt vluchten, zit je al in zijn bek. Zodra je ‘in’ een emotie zit doet de neocortex, dat deel van de hersenen dat afwegingen maakt en voors- en tegens afweegt, niet actief mee. Vandaar dat mensen in een vlaag van emotie dingen kunnen zeggen of doen waar ze later enorm spijt van kunnen hebben. Het omgekeerde kan ook: doordat de censuur van het denken weg is kunnen mensen in een emotie iets van zichzelf laten zien wat ze normaal niet laten zien, denk bijvoorbeeld aan iemand die in verdriet zijn masker laat zakken.

Het herkennen van emoties is niet voor iedereen even makkelijk. Vaak worden emoties als verdriet, angst of boosheid niet opgemerkt, bijvoorbeeld als je deze emoties geleerd hebt te onderdrukken. De emotie is er wel, evenals de fysiologische reacties, maar je merkt deze niet op doordat de lichaamssensaties onder de bewustzijnsdrempel blijven. Het kan ook zijn dat je de lichaamssensaties wel opmerkt maar in je hersenen geen bewuste koppeling wordt gemaakt tussen de lichaamssensaties en de desbetreffende emotie.

Het is opvallend dat elke emotie bijna dezelfde lichamelijke gewaarwordingen heeft: het lichaam reageert op elke bedreiging met dezelfde soort afweer. Er moeten dus andere componenten zijn om een emotie goed te kunnen onderscheiden. Het is niet altijd een objectieve gebeurtenis die een bepaalde emotie oproept: het is vooral de evaluatie van de emotie óver de betekenis van de gebeurtenis die zorgt voor een bepaalde emotie. Die betekenis gaat over in welke mate de gebeurtenis van effect is op jouw zinvol voortbestaan. Als de gebeurtenis implicaties heeft voor jouw doeleinden, houvast en overleving, zal er een emotie plaatsvinden.

Welke emotie er door een gebeurtenis opgeroepen wordt heeft ook te maken met de mate waarin je greep op de situatie hebt. Je kunt op twee manieren greep hebben: je kunt manipulatieve greep hebt, wat wil zeggen dat je de situatie naar je hand kunt zetten, dat je controle over de situatie hebt. En je kunt cognitief greep hebben, wat wil zeggen dat je de gebeurtenis goed kunt plaatsen en begrijpen. De mate van greep of greepverlies is van invloed op het soort emotie dat ontstaat. Ik zal dat uitleggen. Stel, iemand gaat met zijn of haar gedrag over jouw grenzen heen. Als je het idee hebt dat je daar invloed op uit kunt oefenen wordt je boos. De agressie is een activerende emotie die ervoor zorgt dat jij je inspant om de persoon in kwestie ‘van jouw erf’ af te krijgen en te zorgen dat hij of zij jouw grenzen respecteert. Als je het idee hebt dat je geen invloed kunt uitoefenen op het gedrag van de ander (bv door een machtsverschil)  en je voelt je machteloos dan treedt er verdriet op.

Stel dat iemand continue over jouw grenzen heen gaat en er is geen sprake van boosheid of verdriet dan is dat een indicatie dat je misschien een emotie onderdrukt of niet herkent want in zo een situatie is een emotie een normale reactie!

Mocht je het idee hebben dat jij mogelijk emoties onderdrukt of misschien niet goed herkent, dan is het bestuderen van de zeven basisemoties een goede manier om ‘feeling’ te krijgen met de emotie en de bijbehorende fysieke sensaties. De zeven basisemoties zijn: angst, agressie, verdriet, vreugde, verbazing, walging, geestdrift. Andere indicaties zijn uitspraken als ‘ik huil nooit’ of ‘ ik word nooit boos’.

Het verschil tussen gevoelens en emoties

In de taal worden de begrippen emoties en gevoelens vaak verwisselt. Er is echter een verschil: een emotie is een automatisch antwoord van het lichaam op een bepaalde situatie: het is een reflex. Een gevoel beleven we pas wanneer we deze emotie bewust waarnemen. Gevoelens kunnen we ook bewust oproepen, bijvoorbeeld door heel erg na te denken over een situatie en dan onszelf helemaal verdrietig of boos te denken. Het gevoel is dan geen reflex en ook minder in intensiteit dan een accute emotie. Echter, ook de fysieke sensaties van gevoelens kunnen het lichaam beschadigen en uitputten als ze niet ontladen worden of te frequent aanwezig zijn. Mensen kunnen zelfs een burnout krijgen van een overdosis aan positieve ervaringen!

Emoties en de effecten op je stem

Emoties hebben een sterke invloed op je lichaam én dus ook op je stem. Het meest duidelijke voorbeeld is dat mensen als ze boos of geestdriftig zijn (en hun lichaam dus geactiveerd is) harder, sneller en hoger gaan praten. Het is ook niet voor niets dat bij live optredens de muzikanten in de opwinding de muziek vaak een stukje sneller gaan spelen. Als je lichaam in een chronische toestand van opgewondenheid verkeerd (sympatische dominantie) dan hoor je dat ook terug in iemands stem: de stem is dan harder, grover en met minder subtiliteit. In onze huidige jachtige westerse maatschappij zijn er veel mensen die in deze toestand verkeren.

Verdriet hoor je ook heel duidelijk terug in de stem. Je stem wordt dan zachter, gaat kraken en er kan wat valse lucht bijzitten. Deze natuurlijke verandering in stemgeluid kun je in liedjes gebruiken om verdrietige liedjes triester te laten klinken.

Verdriet dat niet goed ontladen is kan een negatief effect hebben op je stemgeluid. Als je bijvoorbeeld niet huilt als je eigenlijk moet huilen dan kan er geen ontlading plaatsvinden; via tranen verlaten stresshormonen het lichaam. De figuurlijke ‘brok’ in de keel krijgt geen kans om door de ontlading op te lossen. Als dit vaker voorkomt, dan kun je pijn in je keel krijgen en het keelchakra (een fijnstoffelijk energieknooppunt rond de keel die te maken heeft met communicatie en expressie) kan geblokkeerd raken. Dit kan leiden tot heesheid en veelvuldig terugkerende keelproblemen. Een geblokkeerd keelchakra heeft ook effect op de klank van de stem: deze kan hees of geknepen gaan komen. Als mensen bij mij komen met stemproblemen dan is één van de eerste vragen die ik stel ‘waar heb je niet gehuild waar je had moeten huilen en waar heb je niet gezegd wat je had moeten zeggen’.

Emoties en organen

Het onderdrukken van een emoties is schadelijk voor het lichaam, evenals het continue oproepen van emoties of situaties opzoeken die heftige emoties veroorzaken. In het eerste geval, bij onderdrukking, is er geen adequate reactie die het gevolg zou moeten zijn van de opgeroepen hormoonrespons. Want de hormonen komen niet voor niets vrij: ze worden afgescheiden zodat er een bepaalde reactie plaats kan vinden die hoort bij de desbetreffende emotie. Hormonen die door het lichaam gieren en die geen kans krijgen om door middel van passende actie geneutraliseerd te worden vergiftigen en beschadigen het lichaam. Als er gedurende een langere periode heftige emoties zijn kunnen hormoonklieren en bijvoorbeeld de bijnieren uitgeput raken. Volgens de Chinesen heb je dan last van ‘valse yang’: vals omdat het lijkt dat je nog voldoende energie hebt, maar eigenlijk zit je in de overdrive, merk je je vermoeidheid niet meer op en ben je bezig je bijnieren uit te putten.

Traditionele Chinese genezers weten dat emoties de fysiologie beïnvloeden en daarom vormen ze gewoonlijk onderdeel van de behandeling. Het chinese systeem kent ook zeven basisemoties: vreugde, woede, bezorgdheid, nadenkendheid, verdriet, angst en shock. De toestanden bezorgdheid en melancholie, zijn geen basisemoties in de zin van dat ze reflexmatig zijn; het zijn eerder chronisch geprikkelde toestanden. De indeling van de Chinesen is een andere indeling dan de indeling die ik eerder heb gegeven. Dat heeft te maken met dat mijn indeling vooral te maken heeft met de aard en functie van de emoties en de Chinesen de emoties hebben ingedeeld op basis van hun effect op het lichaam.

Volgens de Chinesen beïnvloeden emoties de organen én ze ontstaan in bepaalde organen. Een orgaan ‘wekt’ een emotie op.

Het hart wekt vreugde op

De lever wekt woede op

De longen wekken bezorgdheid en verdriet op

De milt wekt melancholie op

De nieren wekken angst en shock op

Overmatige woede is bijvoorbeeld gevaarlijk voor de lever en andere delen van het lichaam. De lever is de plaats waar woede verblijft. In onderstaand schema kun je lezen welke emoties welke organen beïnvloeden.

De zeven emoties en de organen
Emotie Schade aan corresponderende organen
Vreugde Overmatige vreugde consumeert hartmeridiaanenergie, wat tot een tekort leidt. Het ontspant het hart ook, waardoor het niet meer effectief kan functioneren
Woede Overmatige woede consumeert levermeridiaanenergie, wat tot een tekort leidt. Hij stijgt ook naar het hoofd op, veroorzaakt hoofdpijn, hoge bloeddruk en eventueel beroerte
Bezorgdheid en verdriet Overmatige bezorgdheid en verdriet branden longmeridiaanenergie op, wat tot een tekort leidt en buikpijn en zwelling veroorzaakt
Melancholie Overmatige melancholie verbruikt miltmeridiaanenergie, wat tot een tekort leidt en verstopping van de milt veroorzaakt
Angst en shock Overmatige angst en shock verbruiken niermeridiaanenergie, wat tot een tekort leidt. Angst dwingt de niermeridiaanenergie omlaag en veroorzaakt problemen van het onderlichaam en de nieren. Shock schept chaos in de nieren, waardoor ze slechter werken.

Als het lichaam uit balans is en/of als je emotioneel niet in balans bent dan heeft dat effect op je stem. Verdriet, woede, gebrek aan vitaliteit, geïrriteerdheid, ziekte, opgejaagdheid: het klinkt allemaal door in je stem.

Effect van de organen op de stem

Om goed kracht te kunnen zetten met je stem, bijvoorbeeld bij een uithaal, heb je vitale organen nodig. Na een nachtje flink doorhalen of een pittige griep kun je merken dat je minder kracht kunt zetten met je stem. Het is dan belangrijk te zorgen dat je organen weer vitaal worden. Als de vitaliteit van de organen minder wordt hoor je dat ook in je stem: bij het ouder worden verdwijnt de helderheid en kracht vaak uit de stem. Wil je tot op hoge leeftijd goed kunnen zingen, dan is het belangrijk dat je je organen vitaal houdt. Dit kun je doen door geen voedingsmiddelen te nuttigen die je organen extra belasten (denk aan alchol die de lever belast), voldoende lichaamsbeweging en je lichaam soepel te houden, bijvoorbeeld door yoga.

Organen beinvloeden met klank

Je kunt je organen ook positief beinvloeden met klanken, zoals de helende klanken uit de healing TAO.  Dit zijn klanken die corresponderen met een bepaald orgaan. De klanken herstellen de energiestroom in de organen en je lichaam en verhogen daarmee je gezondheid en vitaliteit. Bovendien zorgen de klanken ervoor dat je emoties in balans komen waardoor je kalm en rustig wordt (De klanken en de bijbehorende bewegingen kun je tijdens de les leren).

Lichaamsbewustzijn

Tenslotte: om effectief aan de slag te kunnen met het spelen met emoties en je stem en klank is een goed lichaamsbewustzijn een voorwaarde. Je hebt het vermogen nodig lichamelijke sensaties op te merken, te omschrijven en te duiden. Je kunt bijvoorbeeld waarnemen waar je iets voelt in je lichaam, hoe het aanvoelt (bv tintelend, verkrampt, stromend, kloppend, koud, warm), hoe je ‘iets’ in je lichaam opent en meer ruimte maakt en hoe je iets vernauwt of verkrampt.  Vandaar dat het ontwikkelen van lichaamsbewustzijn een deel uit maakt van zangles,  mocht dat (nog) niet voldoende ontwikkeld zijn.

 

Bronnen:

Aantekeningen en studiemateriaal over emoties van Hein Heijen (Psychodidact) ( http://www.psychodidact.nl/opleidingen/indexopleidingen.htm )

Het subtiele lichaam: encyclopedie van de energetische anatomie (Cyndi Dale), blz 225 – 227

Healing TAO Basis 1 – René Paul Hageman ( http://www.avanturijn.nl/healing-tao/ )

Het lichaam als instrument: het belang van water

Als je een instrument hebt, dan weet je dat je daar zuinig op moet zijn. Neem een cello: de luchtvochtigheid in huis moet kloppen (bij te droge lucht gaat hij scheuren) en het hout moet je op de juiste manier verzorgen. En als je je cello vervoert ga je er niet mee in de regen lopen, maar stop je hem in een speciale koffer die de vormen van de cello ondersteunt.

Zo goed als een instrumentalist doorgaans voor zijn instrument zorgt, zo onzorgvuldig gaan veel vocalisten om met hun instrument: het lichaam. Te veel stress, te weinig rust, verkeerde leef- en eetgewoonten: het is bij vocalisten eerder regel dan uitzondering. Probeer überhaupt maar eens goed voor je ´instrument´ te zorgen in deze jachtige en hectische maatschappij.

Niet iedereen beseft dat de status quo van jouw lichaam én geest doorklinken in jouw stem. Zoals ogen de spiegels van de ziel zijn, zo is de stem de spiegel van de persoonlijkheid, het body-mindsysteem.  Stress, zorgen, verdriet, angst, verkramping, blijheid, zachtheid, een gebrek aan energie, verbittering, opgekropt verdriet, frustratie, ziekte of fysieke zwakheid: het klinkt allemaal door in jouw stem en heeft zijn effect op jouw vocale capaciteiten en op hoe jouw stem door een ander wordt ervaren.

Het is dus zaak om goed voor lichaam én geest te zorgen. Iedereen kan bedenken dat het belangrijk is om goed voor je lichaam te zorgen door bijvoorbeeld voldoende rust te nemen en het juiste voedsel tot je te nemen. Omdat dat algemeen bekende informatie is ga ik hier verder niet op in.

Wat echter weinig mensen beseffen is hoe belangrijk de kwaliteit van het water dat je tot je neemt voor je lichaam is. Water is het allergrootste bestanddeel van ons lichaam, ons instrument, dat voor ca. 70% uit water bestaat. Water blijkt veel meer te zijn dan H2O waarin bepaalde mineralen zitten. Water is het meest gevoelige element van alle elementen en het kan energie en informatie oppikken én vasthouden! De bekendste wetenschapper die dat heeft onderzocht is de Japanner Masuro Emoto.

Voor het optimaal functioneren van je ´instrument´is kennis hebben van water én het juiste water tot je nemen essentieel. En dan gaat het niet alleen om kwaliteit van het water in de zin van dat het de juiste zuurgraad en mineralen moet bevatten en voldoende gezuiverd is van bacteriën, zware metalen e.d, maar dat ook de energetische informatie én de structuur van het water belangrijk is. Vandaar dat ik een waterspecialist heb uitgenodigd voor de workshop op 15 november aanstaande (Verhoog je eigen trilling en daarmee je uitstraling: – over de energetische kant van muziek, zingen en je lichaam als instrument. Zie http://www.stemvandeziel.nl/workshops.html)

Thomas Hawker van het bedrijf The Lighthouse (www.seethelighthouse.org) zal ons van alles vertellen en laten zien van de nog onbekende aspecten van water. Je kunt je eigen water naar de workshop meenemen en laten testen. Ook kun je water dat aan alle voorwaarden voldoet tijdens de workshop proeven en ervaren. Afbeelding

Levenspijn

Als je stopt je zintuigen te prikkelen met mooie, fijne en heerlijke dingen. Zoals mooie muziek, lekker eten, leuke films, vakanties, lippen die je lichaam beroeren en beminnen….

Als je stopt jezelf te omringen met mensen om je gevoel van eenzaamheid te verlichten en je verhaal kwijt te kunnen……

Als je stopt met het zoeken van avontuur en spanning om jezelf te bevrijden van een gevoel van leegte, sleur en saaiheid…..

Als je stopt met analyseren, redeneren, discussiëren, evalueren en het verzamelen van nóg meer informatie omdat het je een gevoel van controle en veiligheid geeft….

Als je stopt met positief herkaderen, met alle problemen omzetten in uitdagingen en overal het positieve in te zien, zelfs in het grootste leed….

Als je stopt met interpreteren en het geven van betekenis om een plek te geven aan wat pijnlijk of niet te begrijpen is. En om jezelf een bevredigend antwoord te geven op de vraag waarom je hier bent en wat de zin van gebeurtenissen is….

Als je stopt met  je geest afleiden door te verdwijnen in een mooi boek, een ontroerende film, een spannende game of een andere activiteit die je geheel in beslag neemt….

Als je stopt met projecteren, vergelden en anderen of situaties de schuld te geven van wat mis gaat of anders had moeten zijn in je leven. Zodat je je eigen aandeel niet onder ogen hoeft te zien en geen verantwoordelijkheid hoeft te nemen voor je eigen gevoelens, gedachten en daden…..

Als je stopt met afleiden, ontkennen, verdoven, rationaliseren, verdringen, toedekken en ontlopen en gaat ‘zijn’ met ‘dat wat is’, ontdek je dat pijn als een grondtoon op de achtergrond aanwezig is in het leven.

Onder de laag van activiteiten, woorden, gedachten en gevoelens zit een onderstroom van pijn en die pijn is intens, grof, scherp en rauw.

Alsof iemand continu met de nagels over het schoolbord krast. Het heeft de geur van rottend vlees en de aanblik van een uit elkaar gespatte duif op het wegdek.

Deze pijn is de rauwe pijn van het leven zelf. Van het leven dat geeft en neemt, schept en weer vernietigt, komt en weer gaat.

Als dingen goed gaan, in ontwikkeling zijn en je vervullen, is het wachten op de tegenbeweging van de neergang en achteruitgang.

Hoe meer liefde je ontvangt, hoe krampachtiger je kan worden uit angst het weer kwijt te raken of het met minder te moeten doen.

Als het fijn en gezellig samen is kun je het afscheid en de eenzaamheid vrezen. Als het leven spannend en opwindend is weet je dat om de hoek de sleur en de saaiheid al op je wachten.

De vloed wordt tenslotte altijd gevolgd door de beweging van terugtrekking en vermindering: de eb.

Mooie momenten gaan weer voorbij en dat wat ons lief is kunnen we niet voor eeuwig bij ons houden of bezitten. Dat is de rauwe pijn van het leven zelf. Van ‘dat wat is’.

De rauwe pijn van het leven zelf wordt vergezeld door de stekende pijn van een gehavend hart. De pijn van teleurstelling, afwijzing, eenzaamheid, niet gezien worden, niet gekregen hebben wat je nodig had. Aan liefde, waardering, koestering, ruimte, erkenning en aandacht. Doordat je ouders óók een gehavend hart hadden.

Dit gehavend hart wordt van generatie op generatie  doorgegeven. Daarom is het hart van de meeste mensen als een gebroken spiegel die het licht gebroken weerkaatst en verwrongen vormen laat zien. Door de bril van het gehavend hart is het haast onmogelijk helder waar te nemen.

Je bent altijd te veel of juist te weinig en te min. Er is altijd een gebrek, een dreiging, een ‘ja maar’, of iets dat niet klopt. En als reactie daarop is er een terughouden, een rekening houden met iets dat mis kan gaan. Een bij voorbaat beschermen en/of uitsluiten. Zijn er reserves en is er een overactief zintuig voor onraad.

En zo reproduceert het gehavend hart haar pijn en blijft het hart gehavend.

Hoe meer ruis je produceert in je leven door gedachten, zintuiglijke prikkelingen en activiteiten, hoe minder je present hoeft te zijn met de pijn die altijd als een grondtoon op de achtergrond aanwezig is.

Je kan de illusie hebben dat je macht, invloed en controle kan hebben over het leven. Dat het fijne, mooie, waardevolle en liefdevolle in je leven te conserveren, in te vriezen en vast te houden is. Zodat je het bij je kan houden, precies zoals het is op het hoogtepunt van de ervaring .

Maar niets, helemaal niets is bestand tegen de stroom van het leven. De gevende en nemende stroom van het leven.

Hoe meer je je van deze stroom afkeert en je ertegen verzet, hoe meer je je gehavend hart probeert te beschermen, hoe harder de pijn je op een onverwachts moment inhaalt en je confronteert met dat wat is: pijn. Rauwe pijn, intense pijn, scherpe pijn, indringende pijn: al naar gelang de vorm waarin zij verschijnt.

Pijn is inherent aan het leven. Verwachten dat het leven zonder pijn zal zijn is als verwachten dat water niet nat zal zijn.

Pijn…… je zal er mee moeten leren zijn. Hoe meer je er mee kan zijn, hoe vrijer je bent.

Hoe minder energie je kwijtraakt aan verdoven, ontkennen, ontlopen, rationaliseren, beschermen, repareren, verdedigen, krampachtig vasthouden, verlichten en jezelf te vullen met alles wat je aandacht van de pijn afleidt, hoe meer je lichaam en geest zich kunnen ontspannen. Hoe meer innerlijke rust je hebt en je vrede kunt hebben met het leven zoals het is. Zélfs als het niet is wat je gehoopt, gewild, gedroomd of verdient had.

Door te zijn met ‘dat wat is’ zal je zoveel energie over houden dat je in staat bent krachtig neer te zetten in de wereld wat je neer wilt zetten, om de wereld te verrijken en er een bijdrage aan te leveren. Je zal kunnen zijn wie je authentiek bent, zonder maskers, zonder verdedigingsmechanismes, zonder iets wat je aandacht weghaalt uit het hier en nu.

Pas dan kun je jezelf geven en delen en kun je echt in verbinding zijn met andere mensen.

Pas dan kun je adequaat reageren op de behoeften en noden van andere mensen, de wereld en het leven.

En kun je aanwezig zijn in de pijn zonder dat er lijden is.

En als de vrees voor pijn verdwenen is ben je VRIJ…

Judith Jobse

De weg van de persoonlijkheid versus de weg van de ziel

(Onderstaande tekst heb ik samengesteld en vrij geinterpreteerd uit één van de lezingenseries (zie onderaan de tekst) van godsdienstfilosoof Daniel van Egmond).

 

De  ontwikkeling van de mens kent twee duidelijk van elkaar te onderscheiden fasen, die weliswaar in elkaar overlopen maar beiden toch heel verschillend zijn.

De eerste fase omvat de ontwikkeling van de persoonlijkheid (d.w.z. van een geïncarneerd mens die met twee voeten stevig geworteld is op aarde). De tweede fase omvat de ontwikkeling van de ziel waardoor er een levende, actieve brug tussen Hemel en Aarde ontstaat die hemelse en aardse krachten kan ontvangen en in een getransformeerde vorm kan (door)geven.

De manieren waarop deze twee ontwikkelingsfasen zich uitdrukken verschillen fundamenteel  van elkaar, want wat we nodig hebben om tot een krachtige persoonlijkheid uit te kunnen groeien is van geheel andere aard dan wat we nodig hebben om een individuele Ziel te laten ontwikkelen. Daarom is het zo belangrijk om deze twee fasen zeer goed van elkaar te onderscheiden

De psychologie in de brede zin van het woord, houdt zich bezig met alles wat met de ontwikkeling van de persoonlijkheid en de individuele psyche te maken heeft, zowel in bevorderende als in therapeutische zin. Daar waar ontwikkelingsstoornissen optreden op het niveau van de persoonlijkheid, waar bijvoorbeeld een grote mate van onevenwichtigheid ontstaat, daar is de psychotherapie het aangewezen instrument, in onze cultuur althans, om mensen te helpen uiteindelijk weer tot een evenwichtige persoonlijkheid uit te groeien. Maar de ontwikkeling van de ziel heeft niets met psychologie te maken, want dit proces vindt niet op het niveau van de psyche plaats. De Ziel behoort niet tot de psyche; hoogstens kunnen we zeggen dat de psyche tot de Ziel behoort, dat zij als het ware de ‘onderkant’ van de Ziel is.

Het domein van de Ziel wordt bestudeerd door de spiritualiteit in de ruimste zin van het woord: alles wat de groei van de Ziel bevordert, maar ook alle therapeutische aspecten die nodig zijn waar de groei van de ziel stagneert, behoort tot het domein van de spiritualiteit.

Wij leven nu in een tijd waarin dat onderscheid vaak vergeten wordt, waarin men meent dat de Ziel ook tot het domein van de psychologie behoort; waarin men meent dat psychologische technieken en therapieën ook geschikt zijn om de Ziel te doen groeien. Of andersom, en dat is net zo ten onrechte, meent men tegenwoordig vaak dat religieuze technieken en methoden geschikt zijn om psychologische problemen op te lossen. Hier worden twee duidelijk door elkaar te onderscheiden domeinen volledig door elkaar gehaald. Die twee domeinen zijn daarom verschillend omdat het individualiseren en het structureren van de persoonlijkheid een geheel ander proces is en tot een geheel ander domein van de werkelijkheid, nl. de psyche behoort, dan het individualiseren en het formeren van een Ziel.

Waaruit bestaat het onderscheid? Een persoonlijkheid kan alleen maar ontstaan dankzij toeeigening d.w.z.: we worden alleen maar een persoon indien we datgene wat we met onze zintuigen waarnemen, wat we voelen aan emoties, en wat we denken aan gedachten tot ons eigendom maken. We worden pas een persoon door ons dat allemaal toe te eigenen en overal ‘ik’ tegen te zeggen: “dit is van mij’, “dit ben ik’… dus door heel veel ‘goederen’ te verzamelen op mentaal niveau, op emotioneel niveau, op gevoelsniveau, op wilsniveau en op zintuigelijk niveau. Nogmaals, de persoonlijkheid ontstaat door toe-eigening, door ‘rijk’ te worden; alleen zo kan er een krachtige persoonlijkheid ontstaan. Een krachtige persoonlijkheid is iemand die geworteld is op aarde, die relatief autonoom de dingen om zich heen kan analyseren, die op grond van afweging en intellect, maar ook vanuit hart en gevoel tot keuzes kan komen. Wij zouden een autonome en krachtige persoonlijkheid kunnen karakteriseren als een ‘duikelaartje’, die wanneer zij of hij in een crisis terecht komt, weliswaar uit het lood geslagen kan worden maar uiteindelijk toch vanzelf weer vanuit haar/zijn middelpunt rechtop komt te staan.

Het is belangrijk een onderscheid te maken tussen de ware en de valse persoonlijkheid. De valse persoonlijkheid is het masker dat we wensen te presenteren aan anderen, om iemand te zijn, om indruk te maken. Op een gegeven moment gaan we zelf ook in dat valse masker geloven. En dan leven we een onwaarachtig leven, een schijnleven, dat we op alle mogelijke manieren in stand moeten houden want anders worden we ontmaskerd. Een ware persoonlijkheid daarentegen is dat wat we werkelijk zijn, wat we werkelijk denken, werkelijk voelen, wat we doen als niemand kijkt. De ware persoonlijkheid komen we thuis tegen wanneer we in onze eigen ogen kijken en doen en laten wat we wensen, zonder te overwegen hoe we overkomen. Dat is een ware persoonlijkheid en die is vaak geheel anders dan het masker dat we naar buiten toe presenteren. Daarmee zeg ik niet dat we ons naar buiten toe niet anders mogen presenteren; zolang we maar beseffen dat we een spel spelen en ons op een manier presenteren die op dat moment nodig is, is er niets aan de hand. Maar op het moment dat we zelf gaan geloven dat we dit masker werkelijk zijn, dat we werkelijk zo geweldig en sterk zijn als we ons presenteren, dan gaan de dingen fout.

De ware persoonlijkheid is uiterst belangrijk, want zonder die persoonlijkheid kan de Ziel niet groeien. Daar waar we niet geleerd hebben ons wel te bevinden in ons lichaam, niet geleerd hebben om te gaan met alles wat ons lichaam aangaat, daar waar we niet geleerd hebben om te gaan en onszelf te vereenzelvigen met onze emoties, daar waar we niet geleerd hebben om te gaan en onszelf te vereenzelvigen met onze gedachten, daar waar we niet geleerd hebben om te gaan en onszelf te vereenzelvigen met onze wil – daar is een onvolkomen en uiterst wankele persoonlijkheid ontstaan die slechts enigszins geheeld kan worden door therapie. Daar leer ik dat ik mijn lichaam ben, dat ik mijn emoties ben, dat ik mijn gedachten ben, dat ik mijn wilsimpulsen ben. Daar leer ik mij hen toe te eigenen, mij mijn woede, mijn verdriet toe te eigenen, mee te gaan in mijn woede en mijn verdriet tot zij een geïntegreerd deel zijn geworden van wie ik ben, want alles wat op het niveau van de psyche gebeurt blijft bestaan, niets verdwijnt. 

Indien ik mij dit alles niet heb toegeëigend en in mijn psyche heb geïntegreerd, gaan deze dingen als externe factoren mijn leven (vaak onbewust) meer en meer bepalen en word ik daardoor meer en meer onvrij en beperkt in mijn leven. Psychotherapie kan mij leren alles wat ik heb meegemaakt een plaats te geven, mij dat toe te eigenen, het een deel te laten worden van mijn persoonlijkheidsstructuur; daarom is zij een uiterst belangrijke discipline. Het kan hier zowel om een formele als informele vorm van psychotherapie gaan. Psychotherapie is nodig voordat we een spirituele weg kunnen gaan, want alleen een gezonde persoonlijkheid kan een ‘vat’ vormen waardoor een gezonde Ziel kan ontstaan.

De persoonlijkheidsstructuur kan onder invloed van allerlei ontwikkelingsstoornissen, van een verkeerde opvoeding, van natuurrampen of doordat het kind in een oorlogssituatie opgroeide waardoor die persoonlijkheid zich niet meer harmonieus kon ontwikkelen, zwak zijn of allerlei vervormingen bezitten. Zo een persoonlijkheidsstructuur is niet een doem, iets waar wij ons bij neer hoeven leggen, maar is een structuur die kan worden omgebogen: er zijn talloze therapeutische scholen en stromingen die ons kunnen helpen om tot een harmonische persoon te worden.

Stel dat de persoonlijkheid sterk, krachtig en in evenwicht is en haar plek op aarde gevonden heeft, maar zich er niet bewust van is dat er nog een ander niveau van bestaan is dat te maken heeft met de Ziel. Stel dat deze persoonlijkheid maar door blijft gaan met zich van alles toe te eigenen aan gedachten, gevoelens, wilsimpulsen, materiële dingen etc, waarbij zij steeds rijker en rijker wordt en tegelijkertijd steeds leger en leger van binnen want haar innerlijk vraagt om iets heel anders. Dan gaat er iets mis, want nu begint de persoonlijkheid die op zichzelf stabiel en in harmonie zou moeten zijn, scheef te groeien. Zij gaat maar door met ontwikkelen terwijl dat allang niet meer aan de orde is en zo ontstaat er een uiterst sterk en egocentrisch ‘ik’ dat de hele wereld wil gaan beheersen. Hier is het ‘psychologisch moment’  te ver doorgeschoten. En dat is precies wat de religieuze tradities ons vertellen: “Hou op met toe-eigenen”, “hou eens op met te mensen dat jij de bron bent van je gedachten en je gevoelens en je wilsimpulsen’, ‘hou er eens mee op te denken dat dat lijf van jou is en dat je er maar alles mee kunt doen wat je wilt’,”Kom eens tot de ontdekking dat er helemaal niets van jou is’,”Kom eens tot de ontdekking dat jij niet het middelpunt bent’. En dan komt de fase van spiritualiteit.

Dan krijgen we dingen te horen die precies het tegenovergestelde vertellen als hetgeen de psychologie ons leert, nl, je bent niet je lichaam, je bent niet je emoties, je bent niet je gedachten, je bent niet je wilsimpulsenEn dat klopt op het niveau waar we nu over spreken, het niveau van de spiritualiteit, op het niveau van de Ziel. Want de Ziel kan alleen maar groeien wanneer de persoonlijkheid transparant gaat worden, uit het middelpunt van de leefwereld weggaat, leert los te laten en leert als structuur te gaan functioneren voor de Ziel.

Een persoonlijkheid is iets wat min of meer vanzelf ontstaat, maar wanneer de persoonlijkheid min of meer voltooid is, kan niet vanzelf een Ziel ontstaan. Dat kan alleen gebeuren wanneer de persoonlijkheid zich bewust overgeeft aan het goddelijke, zich bewust in dienst stelt van het grote werk, bewust wil gaan dienen en het Heilige lief wil hebben en de naaste als zichzelf. Dit is een bewuste doelgerichte activiteit, die niet uit zichzelf ontstaat.

Wat je vaak vóór deze fase ziet is dat mensen door blijven gaan met persoonlijkheidsontwikkeling als ze het punt hebben bereikt dat ze een sterke persoonlijkheid hebben. Het is onjuist te menen dat er een ideale persoonlijkheidsstructuur moet ontstaan en toch zie je in sommige stromingen de neiging om daarnaar te streven.

Men streeft dan naar een steeds mooiere, esthetischer en harmonieuzere persoonlijkheid, maar de vraag is of men daarmee niet het ware doel voorbij schiet want wanneer we een duikelaartje zijn en we deze innerlijke rust hebben verworven, indien we op de aarde durven te rusten, dan durven wij ons ook over te geven aan de Heilige en dan vindt er een fundamentele verandering plaats en beginnen de eerste sporen van de Ziel zichtbaar te worden.

De tweede fase van de ontwikkeling van de Ziel is veel lastiger te beschrijven dan de eerste fase van het ontstaan van de persoonlijkheid. Wat gebeurd er in deze fase? Wat moet je leren? Als je wilt dat de ziel in je geboren wordt moet je leren Ruimte te zijn. Ruimte-zijn wil zeggen dat je moet leren om je niet langer automatisch alles toe te eigenen wat binnen jouw ervaring verschijnt. Toe-eigenen behoort bij de sfeer van de psychologie, bij de sfeer van de persoonlijkheid. De ziel kan niet groeien wanneer er toe-eigening plaatsvindt!

Dus de eerste belangrijke fase in deze fase – en die is moeilijk genoeg – bestaat uit het leren Ruimte te zijn, om alles wat er gebeurt, alles wat tot je komt aan zintuigelijke ervaringen, aan ervaringen van andere mensen, aan ervaringen zoals gedachten, gevoelens, maar ook als visioenen of hele diepe mystieke ervaringen, lost te laten en je te verzetten tegen de natuurlijke neiging van de persoonlijkheid hen toe te eigenen.

We bevinden ons hier dus op een omslagpunt: er is hier een ‘duikelaartje’ met een onvolmaakte persoonlijkheidsstructuur en dat ‘duikelaartje’ weet dat het haar/zijn taak als mens is om transparanter voor de Ziel te worden. Niet mijn ziel of ‘ik’ moet groeien, wat dat is nu precies het probleem waar alles om draait. Hier gaat het er juist om dat we alle ‘mijn’, alle ‘eigendom’, alle toe-eigening loslaten en iets volkomen anders dan onszelf in ons laten groeien. Dit is een groot probleem, want op het rationele niveau is het ‘ik’ zeer sterk geworden dankzij het voortdurende proces van toe-eigening. Zo is het ‘ik’ gegroeid en zo moest hij/zij ook groeien. Dat zit zo in zijn natuur en nu moet hij/zij plotseling ophouden met deze voortdurende toe-eigening. Dat lukt natuurlijk niet. En dat is een heel wezenlijk probleem want op het moment dat we ons met meditatie bezig gaan houden en we bijvoorbeeld een prachtig visioen ontvangen, zullen we vanzelfsprekend de neiging hebben ons dat visioen toe te eigenen. Dan gaan we denken dat we al aardig wat vorderingen maken, terwijl onze persoonlijkheid ondertussen almaar sterker en sterker wordt, want die gaat zich zielekwaliteiten toe-eigenen. De kunst is dus om je niks toe te eigenen, zelfs niet als je voelt dat het goddelijke je roept om je met Haar/Hem te verenigen en je mag identificeren, moet je dat niet doen! Want het is de persoonlijkheid die dat doet en het toe-eigenen van religieuze ervaringen betekent onherroepelijk beschadigingen, ernstige beschadiging van de persoonlijkheidsstructuur. Het betekent dat er dan allerlei therapieën nodig zijn om die beschadiging weer ongedaan te maken.

Maar vanaf het moment dat we aan zijn beland bij de spirituele fase gaat het erom dat we gaan loslaten van alles wat we onszelf hebben toegeëigend. Dit wordt de zuivering van de persoonlijkheid genoemd. Je kan alleen maar deze tweede fase ingaan, je kunt pas de geboorte van Christus in jezelf toelaten, wanneer je geleerd hebt Ruimte te zijn. Vanaf dat moment moeten we elke dag opnieuw, elke minuut opnieuw, proberen zodanig aanwezig te zijn, zodanig aandachtig te zijn, dat we alles wat er aan ervaring tot ons komt kunnen toelaten zonder dat we het ons toe-eigenen. Vanaf dat moment moeten we leren om ons elk moment af te vragen ‘wat zou Jezus in deze situatie hebben gedaan?” (Of als je een andere religie aanhangt, kun je Jezus vervangen door bijvoorbeeld Boeddha, Mozes, Mohammed)  Dit is de enige manier waarop ons ‘ik’ gedecentraliseerd kan worden en niet langer het middelpunt van ons bewustzijn is.

Op het rationele niveau is ons ‘ik’ echter altijd volledig middelpunt van ons bewustzijn en nu wordt er tegen dat ‘ik’ gezegd dat zij/hij moet decentraliseren en vanuit dat middelpunt weg moet gaan, dat niet zij/hij maar de Ziel in het mystieke hart moet gaan wonen. Dan gaat het ‘ik’ allerlei technieken verzinnen om uit dat middelpunt te komen, maar dat is vrij lastig. Want door het toepassen van technieken wordt dit ‘ik’ alleen maar sterker. En toch moet deze ‘ik’ met meditatie en gebedspraktijken beginnen. Dit is een zeer ingewikkelde paradox waarin het ‘ik’ dan in terecht komt: vanuit mijn eigen ‘activiteit’ moet ik leren mijzelf over te geven aan het goddelijke. Dit keerpunt is één van de belangrijkste fases op de Weg waar, vanuit het psychologische niveau, de sprong gemaakt wordt naar het zieleniveau.

Ons hele leven, tot de dood erop volgt, blijven we worstelen tegen onze neiging om ons alles toe te eigenen. Want onze mooie en sterke persoonlijkheid bestaat en leeft nu eenmaal bij de gratie van deze tendens. Daarom moeten we telkens weer bewust zeggen ‘Niet mijn wil, maar Uw Wil geschiedde”. Elke dag, bij elke ademtocht moeten we dat opnieuw zeggen, want dat zal nooit automatisch gaan. Ruimte zijn en je niks toe-eigenen is een verhaal van vallen en opstaan. Het betekent dat je niet alleen tijdens meditatie leert om steeds minder al die gedachten, gevoelens etc je toe te eigenen, maar dat je dat ook gaat proberen tijdens je gewone dagelijkse leven. En wat gebeurt er als we ruimte zijn? Dan begint alles wat tot nu toe onder de grens van je bewustzijn verscholen bleef, dus alle onbewuste tendensen, kwetsuren etc tot je bewustzijn door te dringen. We zullen tot de ontdekking komen dat allerlei onbewuste inhouden, allerlei herinneringen aan mooie maar ook aan vervelende dingen in ons leven, waarvan we dachten dat die allang voorbij waren, zoals oude pijn en oud verdriet toch weer bovenkomen en dat oude problemen hun kop opsteken terwijl je dacht dat je dank zij alle therapieën er allang vanaf was! De kans is groot dat je dan weer naar je vroegere therapeut teruggaat of een andere psychotherapeutische weg zoekt, maar dat is nu juist niet de bedoeling!! Als onze Ruimte groter en groter wordt kan alles wat aan het licht moet komen daar binnen aan het licht komen. Alles mag zich nu tonen zonder dat wij ons ermee verbinden, zonder dat wij het ons nog toe-eigenen. Je moet alles wat in de Ruimte verschijnt leren te brengen naar het mystieke hart en in het licht van het goddelijke houden, letterlijk te offeren op de altaar van je hart, zodat het licht van het goddelijke alles wat nog niet harmonieus is en dat wij onszelf niet langer toe-eigenen kan omvormen.  

Dit betekent dat wij in dit stadium van onze weg, die nu de spirituele fase is ingegaan, niet langer gebruik kunnen en mogen maken van psychotherapeutische technieken. We moeten nu het Goddelijke het werk van de therapeut laten doen, in vol vertrouwen. Als we ons de kwetsuren weer toe gaan eigenen, want dat hebben we vroeger ook gedaan en toen moesten we de therapeutische fase doen, dan ben je met een regressieve weg bezig, in plaats van dat je meer en meer Ruimte aan het worden bent. Maar dat kan alleen maar als ik een ‘duikelaartje’ ben, dat kan alleen maar als ik vol vertrouwen mijzelf in gebed en meditatie durf over te geven aan het goddelijke en aan wat zich binnen mijn levende ervaring toont; eerder kan deze fase niet beginnen. Het is daarom uiterst belangrijk om een helder onderscheidingsvermogen te ontwikkelen, om te zien wat er gebeurt, dan wel iemand te vinden die je helpt om dit onderscheid helder te maken. .

Sommige mensen denken dat we onze persoonlijkheidsstructuur moeten vernietigen, omdat dat de enige manier is waarop we van onze neiging tot toe-eigening kunnen worden bevrijd en we dan tenminste helemaal ontvankelijk zijn geworden voor het goddelijke. Er bestaan inderdaad systemen waarmee we zoiets kunnen bereiken, bijvoorbeeld via sterke ascese of anderszins en soms via drugs. Alleen lossen al onze individuele structuren zich op in de oerbron en kan er geen unieke, individuele ziel door ons heen werken wat juist onze opdracht is. Dit is een regressieve weg in plaats van een authentieke weg die ons helpt om een brug te zijn tussen hemel en aarde.

Het is uiterst belangrijk om een krachtige persoonlijkheid te zijn. Het kan dus niet de bedoeling zijn dat we onszelf van onze persoonlijkheid bevrijden, integendeel! . Onze persoonlijkheid is een geschenk. Er is ten minste éénentwintig jaar, zo niet langer, aan gewerkt en zij is dus een kostbaar bezit. Het lichaam en de persoonlijkheid vormen tenslotte één geheel dat een Tempel kan zijn waarin de Heilige Geest kan wonen. Daarom is elke afwijzing van het persoonlijke, elke afwijzing van het lichamelijke anti-spiritueel.

Het is onze ware taak dat we onze persoonlijkheid nu zo transparant mogelijk te maken voor de Ziel en het Goddelijke.

 

 

Vrij samengesteld en geïnterpreteerd uit de reader “De weg van de Christelijke Mysteriën” van Daniel van Egmond (uitgave van Stichting Arcana)

Het verschil tussen onderbuikgevoelens en ware intuitie

De voorgevoelens die wij hebben en die wij intuitie noemen (intuitie = weten zonder voorkennis) zijn meestal niets anders dan onderbuikgevoelens uit ons onderbewuste en niet zoals wij graag willen geloven informatie vanuit een hogere bron zoals onze Ziel, hoger Zelf, onze beschermengel, of hoe je de hogere bron ook noemt.

Maar als je nu een voorgevoel hebt, hoe kun je dan onderscheiden of het een onderbuikgevoel is of dat het daadwerkelijk informatie vanuit een hogere bron is? Hieronder een stukje uit het boek ‘geheimen van de Ziel’ dat duidelijk maakt hoe je die twee van elkaar kunt onderscheiden.

“De meeste informatie die we intuïtief ontvangen is niet afkomstig van onze ziel, ons ‘bovenbewuste’, maar van ons ‘onderbewuste’. We dragen uit ons verleden en uit voorgaande levens heel wat oude patronen met ons mee, zoals oude verwachtingen en overtuigingen en ook deze kunnen als ‘ideeën’ in ons waakbewustzijn opduiken en ook zij hebben een grote overtuigingskracht omdat ze onze ‘oude’ waarheden vertegenwoordigen. Ze zijn geladen met emoties, ze voelen goed aan omdat we ons er in het verleden mee hebben geïdentificeerd maar daarom hoeven ze nog niet waar te zijn en doorgaans zijn ze dat ook niet. Het is dus belangrijk al onze ideeën en intuïtieve inzichten kritisch te beoordelen. De beelden uit ons onderbewustzijn houden altijd verband met ons verleden en met degene die we in onze vroegere fase van ontwikkeling zijn geweest. Ze vertegenwoordigen daardoor veelal een primitiever deel van onszelf en de emotionele waarheden die ze vertegenwoordigen hebben als gevolg daarvan veelal betrekking op persoonlijke opvattingen die gebaseerd zijn op onverwerkte lagere emoties. Het resultaat daarvan is dat veel van deze ‘intuïtieve’ inzichten een gevoel van boosheid en ergernis opwekken als ze niet door anderen worden erkend.

Echte zielsinformatie is fundamenteel anders, ze is van een hogere orde. De inspiratie die we vanuit het causale niveau ontvangen overstijgt ons huidige zelf en geeft ons inzichten die we nooit eerder hebben gehad. Deze blijken niet alleen in overeenstemming te zijn met feitelijke waarheden (voor zover die tenminste getoetst kunnen worden), ze worden ook gekenmerkt door relativeringsvermogen en gevoel voor humor. Ze geven ons niet alleen een verklaring voor bekende feiten maar maken ons ook bewust van onderliggende verbindingen en grotere verbanden. Deze kunnen moeilijk op hun waarheid worden onderzocht en daarom kunnen we deze vermeende causale (ziels) informatie voorlopig alleen als een werkhypothese accepteren om vervolgens in de praktijk van alledag te onderzoeken of die ideeën ook inderdaad voor ons de waarheid vertegenwoordigen en overeenstemmen met onze ervaringen. Daarnaast is er nog een ander belangrijk criterium waaraan causale (ziels) inzichten moeten voldoen. Ze vertegenwoordigen niet alleen de waarheid (die tot op zekere hoogte kan worden gecontroleerd), ze geven ons ook een gevoel van schoonheid en harmonie en bovendien getuigen ze van goedheid (ze kunnen niemand schaden). ‘Does this teaching have a heart”  is daarom een vraag die binnen het boeddhisme wordt gesteld om te kunnen beoordelen of een bewering op waarheid berust. De waarheid van de ziel laat ons hart opbloeien. Causaal (ziels)bewustzijn vertegenwoordigt vreugde en schoonheid en omgekeerd zullen vreugde en schoonheid ons causale bewustzijn activeren. De waarheid van de ziel is niet ernstig of streng of vroom, ze kent geen fanatisme, ze toont begrip voor anderen en getuigt van mededogen en diepe wijsheid. Onze fysieke lichaam en onze emotionele en mentale lichamen zijn vergankelijk en daarom zijn hun waarheden altijd gekleurd door de angst voor ziekte en dood. Sterfelijke lichamen zijn eindig en als we ons daarmee vereenzelvigen zullen we ons vanzelfsprekend  zorgen maken over onze eigen overleving. Dit geldt niet voor de ziel. De ziel is onsterfelijk, althans voor menselijke begrippen, en kan het zich permitteren om zorgeloos en blij te zijn. De ziel kent geen angst en laat ons daarom een heel andere waarheid zien dan onze gedachten of emoties’.

Uit: De geheimen van de Ziel – Kees en Marijke Aaldijk, blz 80, 81