De illusie van Vrije Wil

Vrije wil schijnt niet te bestaan. Wij hebben de illusie dat we een vrije wil hebben, maar het blijkt dat de hersenen al bepaald gedrag registreren vóórdat jij als persoon een bewuste keuze tot dat gedrag maakt.

Klinkt dit absurd??  Helaas is het veel minder absurd dan het lijkt en is bovengenoemde stelling gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek, o.a. van Benjamin Libet.  Hij sloot proefpersonen aan op een EEG apparaat en ze moesten aangeven wanneer ze de beslissing namen om met hun vinger te bewegen om op een knop te drukken. Wat bleek: de EEG gaf een paar honderd milliseconden vóórdat de proefpersoon de bewuste beslissing nam, al een teken dat er een beweging in gang gezet ging worden. Er wordt dus een bewuste beslissing genomen, een paar honderd milliseconde er onbewuste al een impuls was voor bepaald gedrag.

Afbeelding

Afbeelding

Op youtube is dit experiment herhaald en te zien: https://www.youtube.com/watch?v=IQ4nwTTmcgs

Het experiment lijkt de non-duale zienswijze te ondersteunen dat er niemand is die doet maar dat je gedaan wordt. En dat de illusiore persoonlijkheid vervolgens de auteursechten claimt en beweert de beslissing te hebben genomen. In feite zijn wij dus niks anders dan bomen en dieren: een boom groeit en hoeft daar geen enkele moeite voor te doen. En een leeuw hoeft geen enkele moeite te doen om te ‘leeuwen’. Maar wij hebben een neocortex en hebben de mogelijkheid te denken dat wij gekozen hebben om te doen wat wij doen.

Maar heb ik nu wel of geen vrije wil? Om dat te onderzoeken begin ik bij mijn eigen ervaringen in het hier-en-nu. Als ik een vrije wil heb, waarom doe ik dan wel eens dingen die ik niet wil doen, bijvoorbeeld schreeuwen als ik boos ben, en doe ik dingen niet die ik wel wil doen, zoals mijn administratie op orde houden? Het lijkt erop dat het leven zich door mijn verschijningsvorm heen leeft en dat er gewoon gebeurd wat er gebeurd.

Ik maakt ooit een satsang mee van de Nederlandse Advaitaleraar Jan van Rossum. Het onderwerp Vrije Wil kwam ook hier ter sprake. Hij zei “stel dat je kan kiezen voor chocolade of vanille-ijs, en je kiest voor chocolode ijs, dan zeg jij dat je hebt gekozen voor chocolade-ijs. Maar je keuze is niet anders dan gebaseerd op wat op dat moment je sterkste impuls was. Maar je denken maakt ervan ‘ik vind chocolade-ijs het lekkerst en daarom kies ik voor chocolode-ijs’.  Maar waar die sterkste impuls vandaan komt en hoe dat precies werkt, daar is geen conceptuele grip op te krijgen”.

Als ik nu zelf een poging doe om te verklaren waar mijn sterkste impuls vandaan komt, kom ik uit bij zaken als programmering en erfelijkheid en dan blijkt vrije wil ook weer ver te zoeken. Kijk maar eens naar dit filmpje https://www.youtube.com/watch?v=KK9omlKft4M

Een andere advaitaleraar, Jan van Delden, verwoord het dilemma van vrije wil als volgt. Een haai zwemt in de zee, en wordt omringt door loodsvisjes. Elke keer als de haai naar links zwemt roepen de visjes ‘kijk eens hoe goed ik de haai naar links laat zwemmen!”. Denken dat wij de auteur zijn van onze beslissingen, is als de loodsvisjes die denken dat zij bepalen welke richting de haai op zwemt. https://www.youtube.com/watch?v=rN5RqiOrCdM

Geen vrije wil hebben lijkt op het eerste oog iets vreselijks. Het lijkt dan of we worden gereduceerd tot een soort zielloze machines. Maar als je het nader bekijkt dan is het een enorme bevrijding om schijnbaar geen vrije wil te hebben. Want wat hebben we het toch druk de hele dag met nadenken over de al die keuzes die we moeten maken. En met ons te schamen en schuldig te voelen als we niet de juiste keuzes hebben gemaakt. Als je weet dat je gewoon gedaan wordt en altijd op het juiste moment doet wat gedaan moet worden dan wordt het leven een stuk simpeler. Dan hoef je je niet schuldig te voelen als je naar de film bent gegaan terwijl je je eigenlijk had voorgenomen om je administratie te doen. Want het is heel simpel: dat wat je nu doet is wat nu gedaan wil worden.

Worden wij daarin gereduceerd door zielloze machines? Misschien juist wel helemaal niet! Een hele bekende uitspraak van Jezus is ‘niet mijn wil maar uw wil geschiedde’. Misschien wist Jezus allang dat ons ‘ik’ een illusie is en dat ons body-mindsysteem een instrument is waar de schepper of onze ziel doorheen kan werken. Wij willen niet; wij worden gewild. Wij doen niet: wij worden gedaan. Vanuit deze visie is het ineens wel heel mooi om geen vrije wil te hebben en ons helemaal over te geven aan dat wat gewild en gedaan wil worden.

Blijkbaar is er tóch iets van een willen, alleen vindt dat ‘willen’ op een ander niveau plaats dan wij denken. Het vindt niet plaats op het niveau van onze persoonlijkheid en ons ego, dat  volgens de advaitaleer een constructie is van het denken. Het willen vind plaats op het gebied van de ziel, ons Hoger Zelf of hoe je het ook wilt noemen.

Om de bevrijding van onze mogelijk illusoire vrije wil eens te ervaren stel ik voor dat je eens een dag lang niks plant maar op de eerste rij gaat zitten bij wat er door jou heen gedaan en gewild gaat worden. Gaat er dan niet van alles mis als je het plannen en je schijnbare eigen wil los laat? Nee hoor: je zal juist zien dat er niks mis gaat maar dat het leven veel meer verassing en veel minder weerstand en lijden inhoudt. En als er dan toch vanuit het niets, moeiteloos en zonder kramp gepland wordt, dan is dat blijkbaar wat gedaan wil worden.

Het onderwerp vrije wil is erg interessant om zelf eens aan een nader onderzoek te onderwerpen.

Interessante filmpjes over vrije wil:

https://www.youtube.com/watch?v=_FanhvXO9Pk Sam Harris on Free Will

https://www.youtube.com/watch?v=2_MlWUj5spg nog meer Sam Harris over vrije wil

https://www.youtube.com/watch?v=2_MlWUj5spg Jiddu Krishnamurti over vrije wil

https://www.youtube.com/watch?v=b_Zr-Q2rXNU  Professor Victor Lamme over Vrije wil

https://www.youtube.com/watch?v=e7iazJ5yMa0

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s